Escitalopram – co to za lek i kiedy się go stosuje

Escitalopram to substancja czynna stosowana w leczeniu depresji oraz niektórych zaburzeń lękowych. Należy do grupy leków przeciwdepresyjnych określanych jako selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i występuje w wielu preparatach dostępnych na receptę.

W tym artykule wyjaśniamy, jak działa escitalopram, w jakich zaburzeniach jest stosowany, po jakim czasie można spodziewać się efektów leczenia oraz jakie działania niepożądane mogą wystąpić podczas leczenia. Omawiamy również zasady bezpiecznego stosowania, przeciwwskazania, interakcje z innymi lekami i alkoholem, a także kwestie związane z ciążą, karmieniem piersią oraz odstawieniem leku.

Czym jest escitalopram?

Escitalopram jest substancją czynną należącą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jest stosowany w leczeniu wybranych zaburzeń psychicznych, przede wszystkim depresji oraz niektórych zaburzeń lękowych. Leki zawierające escitalopram są dostępne wyłącznie na receptę i powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Escitalopram jest substancją czynną występującą w wielu produktach leczniczych dostępnych pod różnymi nazwami handlowymi. Niezależnie od producenta, wszystkie leki zawierające tę substancję mają ten sam mechanizm działania, natomiast mogą różnić się nazwą, postacią farmaceutyczną lub substancjami pomocniczymi.

Leczenie escitalopramem jest zwykle elementem kompleksowego postępowania terapeutycznego. W zależności od rozpoznania oraz indywidualnych potrzeb Pacjenta może obejmować również psychoterapię, psychoedukację i inne formy wsparcia. W trakcie leczenia lekarz regularnie ocenia jego skuteczność, tolerancję leku oraz w razie potrzeby dostosowuje dawkowanie lub podejmuje decyzję o dalszym postępowaniu.

Jak działa escitalopram?

Escitalopram należy do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jego działanie polega na hamowaniu transportera serotoniny (SERT), który odpowiada za wychwyt zwrotny tego neuroprzekaźnika do komórek nerwowych. W efekcie zwiększa się dostępność serotoniny w szczelinie synaptycznej, co nasila przekaźnictwo serotoninergiczne w ośrodkowym układzie nerwowym.

Serotonina uczestniczy w regulacji wielu procesów zachodzących w organizmie, między innymi nastroju, odczuwania lęku, snu, apetytu oraz reakcji na stres. Zaburzenia jej przekaźnictwa są związane z występowaniem niektórych zaburzeń psychicznych, dlatego zwiększenie aktywności układu serotoninergicznego może prowadzić do stopniowego zmniejszania objawów depresji i wybranych zaburzeń lękowych.

Choć escitalopram zaczyna wpływać na przekaźnictwo serotoninergiczne już po przyjęciu pierwszych dawek, poprawa samopoczucia zwykle nie pojawia się od razu. Wynika to z faktu, że efekt terapeutyczny zależy również od stopniowych zmian adaptacyjnych zachodzących w ośrodkowym układzie nerwowym. Z tego powodu lek należy stosować regularnie i zgodnie z zaleceniami lekarza, nawet jeśli w pierwszych tygodniach leczenia nie obserwuje się jeszcze wyraźnej poprawy.

Na początku leczenia, szczególnie u osób leczonych z powodu zaburzeń lękowych, może wystąpić przejściowe nasilenie lęku lub niepokoju. Objawy te zazwyczaj ustępują w miarę kontynuowania leczenia. Jeżeli są nasilone lub pojawią się inne niepokojące dolegliwości, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Kiedy lekarz przepisuje escitalopram?

Decyzja o rozpoczęciu leczenia escitalopramem jest podejmowana indywidualnie na podstawie wywiadu lekarskiego. Psychiatra uwzględnia przede wszystkim rozpoznanie, nasilenie objawów, czas ich utrzymywania się oraz to, w jakim stopniu wpływają one na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Przed rozpoczęciem leczenia psychiatra przeprowadza szczegółowy wywiad medyczny i psychiatryczny. Ocenia między innymi:

• charakter oraz czas trwania objawów,
• dotychczas stosowane metody leczenia i ich skuteczność,
• choroby współistniejące oraz przyjmowane leki,
• możliwe przeciwwskazania do stosowania escitalopramu,
• ryzyko działań niepożądanych i potencjalnych interakcji z innymi lekami.

Escitalopram jest zwykle jednym z elementów kompleksowego leczenia. W zależności od rozpoznania lekarz może zalecić również wsparcie psychoterapeuty/psychologa. 

W jakich zaburzeniach i chorobach escitalopram jest stosowany?

Escitalopram jest stosowany w leczeniu wybranych zaburzeń psychicznych, przede wszystkim depresji oraz niektórych zaburzeń lękowych. O zastosowaniu leku w konkretnym przypadku zawsze decyduje psychiatra po ocenie stanu zdrowia Pacjenta.

Zgodnie z aktualnymi wskazaniami rejestracyjnymi escitalopram jest stosowany w leczeniu:

• epizodów dużej depresji,
• zaburzenia lękowego z napadami lęku (lęku panicznego), z agorafobią lub bez agorafobii,
• zespołu lęku społecznego (fobii społecznej),
• zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD),
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD).

Celem leczenia jest zmniejszenie nasilenia objawów oraz poprawa codziennego funkcjonowania i jakości życia. Farmakoterapia z zastosowaniem escitalopramu jest często łączona z psychoterapią, ponieważ takie postępowanie u wielu Pacjentów przynosi najlepsze efekty leczenia. 

Jak prawidłowo stosować escitalopram?

Escitalopram należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza. Dawkowanie jest ustalane indywidualnie i zależy między innymi od rozpoznania, nasilenia objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz odpowiedzi na leczenie. Nie należy samodzielnie zwiększać ani zmniejszać dawki, a także przerywać terapii bez konsultacji z lekarzem.

Podczas stosowania escitalopramu warto przestrzegać kilku zasad:

• lek należy przyjmować raz  na dobę, najlepiej o stałej porze, zależnie od zaleceń lekarza, 
• można go stosować z jedzeniem lub niezależnie od posiłków,
• tabletki należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza, popijając wodą,
• w przypadku jednorazowego pominięcia dawki należy kontynuować leczenie w  następnych dniach tą samą dawką leku (nie dobieramy dodatkowej tabletki następnego dnia) ; jeżeli przerwa była dłuższa należy poradzić się swojego lekarza odnośnie dalszego postępowania
• nie należy samodzielnie odstawiać leku, nawet jeśli nastąpi poprawa samopoczucia.

Zakończenie leczenia powinno odbywać się stopniowo, poprzez powolne zmniejszanie dawki pod kontrolą lekarza. Takie postępowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych, takich jak zawroty głowy, zaburzenia snu, niepokój, drażliwość czy przemijające zaburzenia czucia.

Podczas leczenia konieczne są regularne wizyty kontrolne. Pozwalają one ocenić skuteczność terapii, monitorować ewentualne działania niepożądane oraz w razie potrzeby dostosować dawkowanie do aktualnych potrzeb Pacjenta.

Po jakim czasie pojawiają się efekty leku escitalopram?

Escitalopram nie przynosi natychmiastowej poprawy samopoczucia. Chociaż jego działanie na układ serotoninergiczny rozpoczyna się już po przyjęciu pierwszych dawek, na efekt kliniczny trzeba poczekać, ponieważ w ośrodkowym układzie nerwowym stopniowo zachodzą procesy adaptacyjne.

U większości pacjentów wyraźniejsza poprawa pojawia się po około 2-4 tygodniach regularnego stosowania leku. W przypadku niektórych zaburzeń, zwłaszcza zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) oraz części zaburzeń lękowych, pełny efekt leczenia może rozwinąć się dopiero po 6-12 tygodniach.

Szybkość działania zależy od wielu czynników, między innymi rodzaju leczonego zaburzenia, nasilenia objawów, zastosowanej dawki oraz indywidualnej odpowiedzi organizmu na leczenie.

Jeżeli po kilku tygodniach prawidłowego stosowania leku nie dochodzi do poprawy lub objawy ulegają nasileniu, należy skontaktować się z lekarzem. Może on ocenić skuteczność terapii i w razie potrzeby zmodyfikować leczenie.

Możliwe działania niepożądane escitalopram

Jak każdy lek, escitalopram może powodować działania niepożądane, jednak nie występują one u wszystkich Pacjentów. Najczęściej pojawiają się na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki i u wielu osób stopniowo ustępują w trakcie dalszej terapii.

Do najczęściej występujących działań niepożądanych należą:

• nudności,
• ból głowy,
• bezsenność lub senność,
• zawroty głowy,
• suchość w jamie ustnej,
• zwiększona potliwość,
• zmęczenie,
• biegunka lub zaparcia,
• zmniejszenie lub zwiększenie apetytu,
• zaburzenia seksualne, takie jak zmniejszenie libido, opóźniony wytrysk lub trudności z osiągnięciem orgazmu.

Rzadziej mogą wystąpić również:

• uczucie niepokoju lub pobudzenia,
• drżenie mięśni,
• kołatanie serca,
• zaburzenia snu, w tym intensywne sny,
• zmiany masy ciała,
• wysypka lub inne objawy nadwrażliwości.

Należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub uzyskać pilną pomoc medyczną w przypadku wystąpienia objawów mogących świadczyć o ciężkich działaniach niepożądanych, takich jak:

• objawy zespołu serotoninowego (m.in. wysoka gorączka, pobudzenie, sztywność mięśni, drżenie oraz zaburzenia świadomości),
• drgawki,
• objawy ciężkiej reakcji alergicznej, takie jak obrzęk twarzy, języka lub gardła czy trudności z oddychaniem,
• pojawienie się myśli samobójczych lub wyraźnego pogorszenia stanu psychicznego, zwłaszcza na początku leczenia lub po zmianie dawki.

Podczas terapii warto informować lekarza o wszystkich nowych lub nasilających się objawach. Pozwala to ocenić bezpieczeństwo leczenia i w razie potrzeby odpowiednio zmodyfikować terapię.

Przeciwwskazania i środki ostrożności przy stosowaniu escitalopram

Przed rozpoczęciem leczenia escitalopramem lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad medyczny oraz ocenia stan zdrowia pacjenta. Pozwala to wykluczyć przeciwwskazania do terapii i ograniczyć ryzyko działań niepożądanych. W trakcie leczenia konieczne są również regularne wizyty kontrolne.

Do najważniejszych przeciwwskazań do stosowania escitalopramu należą:

• nadwrażliwość na escitalopram lub którykolwiek składnik leku,
• jednoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) lub okres krótszy niż 14 dni od zakończenia ich stosowania,
• wrodzone lub stwierdzone wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG,
• jednoczesne stosowanie leków mogących wydłużać odstęp QT i zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób:

• z padaczką lub przebytymi napadami drgawkowymi,
• z chorobami serca, zaburzeniami rytmu serca lub po przebytym zawale,
• z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek,
• z cukrzycą, ponieważ leczenie może wpływać na kontrolę stężenia glukozy we krwi,
• z małym stężeniem sodu we krwi (hiponatremią) lub zwiększonym ryzykiem jej wystąpienia,
• ze zwiększonym ryzykiem krwawień lub stosujących leki wpływające na krzepliwość krwi,
• z chorobą afektywną dwubiegunową lub epizodami manii w wywiadzie,
• z jaskrą z zamkniętym kątem przesączania lub predyspozycją do jej wystąpienia.

Interakcje escitalopram z innymi lekami i alkoholem

Escitalopram może wchodzić w interakcje z innymi lekami, w związku z tym przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, również tych dostępnych bez recepty, suplementach diety oraz produktach ziołowych. Pozwala to ograniczyć ryzyko działań niepożądanych i dobrać bezpieczne leczenie.

Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania:

• inhibitorów monoaminooksydazy (MAO), których nie wolno łączyć z escitalopramem ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego,
• innych leków zwiększających aktywność serotoniny, takich jak niektóre leki przeciwdepresyjne, tramadol, dekstrometorfan, linezolid, tryptany stosowane w leczeniu migreny czy preparaty z zielem dziurawca,
• leków przeciwzakrzepowych oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), ponieważ mogą zwiększać ryzyko krwawień,
• leków wydłużających odstęp QT, które mogą zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca,
• niektórych leków wpływających na metabolizm escitalopramu, które mogą zmieniać jego stężenie we krwi.

Podczas stosowania escitalopramu nie zaleca się spożywania alkoholu. Alkohol może nasilać działania niepożądane, takie jak senność, zawroty głowy czy zaburzenia koncentracji, a także pogarszać przebieg depresji i zaburzeń lękowych.

Przed rozpoczęciem nowego leczenia lub włączeniem suplementów diety warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby upewnić się, że nie będą one wpływały na bezpieczeństwo terapii. 

Czy escitalopram można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

Jeżeli kobieta przyjmująca escitalopram planuje ciążę lub dowie się, że jest w ciąży, powinna jak najszybciej omówić dalsze leczenie z lekarzem. Ciąża nie oznacza automatycznie konieczności odstawienia leku. W wielu przypadkach kontynuacja terapii może być najlepszym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy istnieje ryzyko nawrotu depresji lub nasilonych zaburzeń lękowych.

Podczas podejmowania decyzji lekarz bierze pod uwagę zarówno potencjalne korzyści wynikające z leczenia, jak i możliwe ryzyko dla rozwijającego się płodu. Wiadomo, że stosowanie escitalopramu w końcowym okresie ciąży może zwiększać ryzyko wystąpienia u noworodka przemijających zaburzeń adaptacyjnych, takich jak trudności z oddychaniem, drżenia, problemy z karmieniem czy zwiększona drażliwość. Opisywano również niewielki wzrost ryzyka przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN), jednak jest to rzadkie powikłanie.

Również w okresie karmienia piersią decyzja o stosowaniu escitalopramu powinna być podejmowana indywidualnie. Substancja przenika do mleka kobiecego, jednak dostępne dane wskazują, że w wielu przypadkach kobieta może kontynuować zarówno leczenie, jak i karmienie piersią. W razie potrzeby lekarz może zalecić obserwację dziecka lub zaproponować inne postępowanie, jeżeli będzie ono korzystniejsze w danej sytuacji.

Kiedy należy skontaktować się z psychiatrą lub lekarzem prowadzącym?

Podczas stosowania escitalopramu konieczne są regularne wizyty kontrolne, które pozwalają ocenić skuteczność leczenia, tolerancję leku oraz w razie potrzeby dostosować dawkowanie. W niektórych sytuacjach nie należy jednak czekać do kolejnej zaplanowanej wizyty i warto wcześniej skontaktować się z lekarzem.

Należy skonsultować się z psychiatrą lub lekarzem prowadzącym, jeśli:

• mimo regularnego stosowania leku objawy nie ulegają poprawie lub nasilają się,
• pojawiły się uciążliwe działania niepożądane utrudniające codzienne funkcjonowanie,
• wystąpiło nasilone pobudzenie, niepokój, bezsenność lub wyraźna zmiana zachowania,
• pojawiły się myśli o zrobieniu sobie krzywdy i/lub odebraniu sobie życia, 
• wystąpiły objawy mogące sugerować zespół serotoninowy, takie jak gorączka, drżenie mięśni, sztywność, pobudzenie lub zaburzenia świadomości,
• pojawiły się drgawki, omdlenia, kołatanie serca lub inne niepokojące objawy,
• pacjentka planuje ciążę, jest w ciąży lub karmi piersią.

Nie należy samodzielnie zmieniać dawkowania ani nagle odstawiać escitalopramu bez konsultacji z lekarzem. W przypadku wystąpienia ciężkich objawów, takich jak zaburzenia świadomości, ciężka reakcja alergiczna, silny ból w klatce piersiowej lub utrata przytomności, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną.

Najczęściej zadawane pytania o escitalopram – FAQ