Zoloft – na co pomaga, jak działa i kiedy jest stosowany?

Zoloft jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwdepresyjnych z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Lek zawiera sertralinę i znajduje zastosowanie w leczeniu depresji oraz niektórych zaburzeń lękowych.

Poniżej wyjaśniamy, w jakich sytuacjach lekarz może zalecić stosowanie Zoloftu, jak działa sertralina, kiedy można spodziewać się pierwszych efektów terapii oraz jakie działania niepożądane mogą wystąpić. Opisujemy również zasady bezpiecznego stosowania leku, jego interakcje, przeciwwskazania oraz kwestie związane z ciążą i karmieniem piersią.

Czym jest Zoloft?

Zoloft to lek przeciwdepresyjny zawierający sertralinę, substancję czynną należącą do grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jest stosowany przede wszystkim w leczeniu depresji oraz wybranych zaburzeń lękowych i jest dostępny wyłącznie na receptę.

Sertralina jest substancją czynną obecną również w innych lekach dostępnych na rynku, niemniej jednak niezależnie od nazwy handlowej mechanizm działania sertraliny pozostaje taki sam. Poszczególne preparaty mogą jedynie różnić się dawkami, postacią farmaceutyczną lub składem substancji pomocniczych.

Leczenie preparatem Zoloft powinno odbywać się pod kontrolą lekarza psychiatry. W zależności od rozpoznania farmakoterapia może być jednak łączona z pomocą psychoterapeuty, wsparciem psychologa lub innymi metodami leczenia. 

Jak działa Zoloft?

Działanie sertraliny polega na hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny do komórek nerwowych, dzięki czemu zwiększa się jej stężenie w przestrzeni między neuronami. Serotonina jest neuroprzekaźnikiem odgrywającym istotną rolę między innymi w regulacji nastroju, odczuwania lęku, snu oraz reakcji na stres.

Sertralina działa głównie poprzez  hamowianie  transportera serotoniny (SERT), wywierając jedynie niewielki wpływ na wychwyt zwrotny innych neuroprzekaźników. Wykazuje także dodatkowe, niewielkie działanie receptorowe. Za główny efekt terapeutyczny odpowiada wpływ na przekaźnictwo serotoninergiczne.

Chociaż wpływ na stężenie serotoniny rozpoczyna się już po przyjęciu pierwszych dawek leku, efekt kliniczny rozwija się stopniowo. Poprawa samopoczucia nie pojawia się od razu, ponieważ wymaga zmian adaptacyjnych zachodzących w ośrodkowym układzie nerwowym. Z tego powodu Zoloft należy przyjmować regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, nawet jeśli w pierwszych dniach leczenia nie odczuwa się wyraźnej poprawy.

Warto wiedzieć, że u części Pacjentów, zwłaszcza na początku leczenia zaburzeń lękowych, może wystąpić przejściowe nasilenie lęku, niepokoju lub pobudzenia. Objawy te zwykle ustępują w ciągu pierwszych tygodni terapii. W przypadku ich znacznego nasilenia lub pojawienia się innych niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.

Kiedy lekarz przepisuje Zoloft?

Lekarz może zalecić leczenie preparatem Zoloft, jeżeli rozpozna depresję lub inne zaburzenie, w którym stosowanie sertraliny jest uznawane za skuteczną metodę leczenia. 

Przed wystawieniem recepty lekarz psychiatra przeprowadza szczegółowy wywiad i ocenia, czy stosowanie sertraliny będzie odpowiednim rozwiązaniem. Bierze pod uwagę między innymi:

• rodzaj oraz nasilenie objawów,
• czas utrzymywania się objawów,
• dotychczasowe leczenie i jego skuteczność,
• choroby współistniejące,
• przyjmowane leki oraz możliwość wystąpienia interakcji,
• przeciwwskazania i ryzyko działań niepożądanych.

Po rozpoczęciu leczenia Zoloftem konieczne są wizyty kontrolne, podczas których lekarz ocenia skuteczność terapii, tolerancję leku oraz decyduje, czy dawkowanie powinno zostać utrzymane, zmienione lub czy konieczna jest modyfikacja dalszego leczenia. 

W jakich zaburzeniach i chorobach Zoloft jest stosowany?

Zoloft jest stosowany w leczeniu wybranych zaburzeń psychicznych u dorosłych, a w niektórych wskazaniach również u dzieci i młodzieży. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego Zoloft jest stosowany w leczeniu:

• epizodów dużej depresji oraz zapobieganiu nawrotom depresji,
• zaburzenia lękowego z napadami lęku (lęku panicznego), z agorafobią lub bez agorafobii,
• zespołu lęku społecznego (fobii społecznej),
• zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD),
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat.

Celem leczenia jest zmniejszenie nasilenia objawów oraz poprawa codziennego funkcjonowania i jakości życia. Zoloft nie jest natomiast przeznaczony do doraźnego łagodzenia stresu ani poprawy samopoczucia u osób bez rozpoznanego zaburzenia psychicznego. Nie powinien być również stosowany bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem i potwierdzenia wskazań do leczenia.

Jak prawidłowo stosować Zoloft?

Zoloft należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza. Dawkowanie jest ustalane indywidualnie i zależy między innymi od rozpoznania, wieku Pacjenta, nasilenia objawów, chorób współistniejących oraz odpowiedzi na leczenie. Nie należy samodzielnie zwiększać ani zmniejszać dawki, a także przerywać terapii bez konsultacji z lekarzem.

Podczas stosowania preparatu Zoloft warto przestrzegać kilku zasad:

• lek należy przyjmować zwykle raz na dobę, najlepiej o stałej porze – rano lub wieczorem, zgodnie z zaleceniami lekarza,
• tabletki należy połykać, popijając wodą,
• lek można przyjmować z jedzeniem lub niezależnie od posiłków,
• w przypadku jednorazowego pominięcia dawki należy kontynuować leczenie w  następnych dniach tą samą dawką leku (nie dobieramy dodatkowej tabletki następnego dnia) ; jeżeli przerwa była dłuższa należy poradzić się swojego lekarza odnośnie dalszego postępowania
• nie należy samodzielnie odstawiać leku, nawet jeśli nastąpi poprawa samopoczucia.

Zakończenie leczenia zawsze powinno odbywać się stopniowo, poprzez powolne zmniejszanie dawki pod kontrolą lekarza. Takie postępowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych, takich jak zawroty głowy, zaburzenia snu, niepokój, drażliwość, nudności czy przemijające zaburzenia czucia.

Po jakim czasie pojawiają się efekty leku Zoloft?

Leczenie Zoloftem wymaga cierpliwości, ponieważ poprawa nie pojawia się od razu po rozpoczęciu terapii. U większości pacjentów pierwsze wyraźne efekty leczenia obserwuje się po około 2-4 tygodniach regularnego stosowania. W niektórych przypadkach, zwłaszcza podczas leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD), uzyskanie pełnego efektu terapeutycznego może wymagać 8-12 tygodni, a czasem nawet dłuższego okresu leczenia.

Tempo poprawy jest indywidualne i zależy między innymi od rozpoznania, nasilenia objawów, zastosowanej dawki oraz reakcji organizmu na leczenie. 

Jeżeli mimo stosowania Zoloftu zgodnie z zaleceniami lekarza przez kilka tygodni nie dochodzi do poprawy lub objawy ulegają nasileniu, należy zgłosić się na wizytę kontrolną. Lekarz oceni skuteczność terapii i w razie potrzeby podejmie decyzję o zmianie dawkowania lub dalszego leczenia.

Możliwe działania niepożądane Zoloft

Podobnie jak każdy lek, Zoloft może powodować działania niepożądane, jednak nie występują one u wszystkich osób. U wielu Pacjentów mają łagodny charakter i pojawiają się głównie na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki. Część z nich ustępuje samoistnie w miarę przyzwyczajania się organizmu do leku.

Do najczęściej występujących działań niepożądanych należą:

• nudności,
• biegunka,
• ból głowy,
• senność lub bezsenność,
• zawroty głowy,
• suchość w jamie ustnej,
• zwiększona potliwość,
• drżenie mięśni,
• zmęczenie,
• zaburzenia seksualne, takie jak zmniejszenie libido, opóźniony wytrysk lub trudności z osiągnięciem orgazmu.

Rzadziej mogą wystąpić również:

• uczucie niepokoju lub pobudzenia,
• kołatanie serca,
• zmniejszenie lub zwiększenie apetytu,
• zmiany masy ciała,
• wysypka lub inne objawy nadwrażliwości,
• hiponatremia, zwłaszcza u osób starszych lub stosujących leki moczopędne.

Niektóre działania niepożądane wymagają natomiast pilnej konsultacji lekarskiej. Należą do nich między innymi:

• objawy zespołu serotoninowego (m.in. wysoka gorączka, pobudzenie, sztywność mięśni, drżenie oraz zaburzenia świadomości),
• drgawki,
• objawy ciężkiej reakcji alergicznej, takie jak obrzęk twarzy, języka lub gardła czy trudności z oddychaniem,
• pojawienie się myśli samobójczych lub wyraźnego pogorszenia stanu psychicznego, zwłaszcza na początku leczenia lub po zmianie dawki.

Jeżeli podczas leczenia pojawią się nowe objawy lub dotychczasowe działania niepożądane będą się nasilały albo utrzymywały przez dłuższy czas, warto poinformować o tym lekarza. W zależności od sytuacji może on zalecić dalszą obserwację, zmianę dawki lub zastosowanie innego leczenia.

Przeciwwskazania i środki ostrożności przy stosowaniu Zoloft

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz sprawdza, czy stosowanie Zoloftu będzie bezpieczne dla danego Pacjenta. W tym celu zbiera informacje dotyczące przebytych chorób, aktualnego stanu zdrowia oraz wszystkich przyjmowanych leków. W niektórych sytuacjach konieczne może być zastosowanie innego preparatu lub dokładniejsze monitorowanie przebiegu terapii.

Zoloft nie powinien być stosowany w przypadku:

• nadwrażliwości na sertralinę lub którykolwiek składnik leku,
• jednoczesnego stosowania inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) lub przed upływem 14 dni od zakończenia ich stosowania,
• równoczesnego stosowania pimozydu.

Szczególną ostrożność należy zachować u osób:

• z padaczką lub przebytymi napadami drgawkowymi,
• z chorobą afektywną dwubiegunową lub epizodami manii w wywiadzie,
• z zaburzeniami czynności wątroby,
• z zaburzeniami czynności nerek,
• ze zwiększonym ryzykiem krwawień lub stosujących leki wpływające na krzepliwość krwi,
• z cukrzycą, ponieważ leczenie może wpływać na kontrolę stężenia glukozy we krwi,
• z małym stężeniem sodu we krwi (hiponatremią) lub zwiększonym ryzykiem jej wystąpienia,
• z jaskrą z zamkniętym kątem przesączania lub predyspozycją do jej wystąpienia.

W pierwszych tygodniach leczenia oraz po zwiększeniu dawki lekarz może zalecić częstsze wizyty kontrolne. Jest to okres, w którym u części Pacjentów, szczególnie dzieci, młodzieży i młodych dorosłych może dojść do nasilenia objawów lub pojawienia się myśli samobójczych. Każdą wyraźną zmianę samopoczucia lub zachowania należy jak najszybciej zgłosić lekarzowi.

Interakcje Zoloft z innymi lekami i alkoholem

Niektóre leki i suplementy mogą zmieniać działanie Zoloftu lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Z tego względu przed rozpoczęciem terapii, a także przed włączeniem nowego preparatu, warto poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, suplementach diety i produktach ziołowych.

Do najważniejszych interakcji należą:

• inhibitory monoaminooksydazy (MAO) – ich stosowanie razem z Zoloftem jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego,
• leki o działaniu serotoninergicznym  tramadol, tryptany (stosowane w leczeniu migreny) preparaty zawierające ziele dziurawca, dekstrometorfan(często stosowany w popularnych lekach na kaszel), linezolid – jednoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko zespołu serotoninowego,
• leki wpływające na krzepliwość krwi, takie jak doustne antykoagulanty, kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które mogą zwiększać ryzyko krwawień,
• pimozyd, którego nie należy stosować podczas leczenia Zoloftem,
• leki wpływające na aktywność enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za metabolizm sertraliny, ponieważ mogą zmieniać jej stężenie we krwi.

Podczas leczenia zaleca się unikanie alkoholu. Może on nasilać działania niepożądane dotyczące ośrodkowego układu nerwowego, takie jak senność, zawroty głowy czy trudności z koncentracją. Alkohol może również pogarszać przebieg depresji i zaburzeń lękowych. 

Czy Zoloft można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

Ciąża i okres karmienia piersią nie zawsze oznaczają konieczność odstawienia Zoloftu. Decyzja o kontynuowaniu lub rozpoczęciu leczenia jest podejmowana indywidualnie i zależy od stanu zdrowia kobiety oraz oceny korzyści i możliwego ryzyka. W wielu przypadkach utrzymanie skutecznego leczenia jest bezpieczniejszym rozwiązaniem niż jego nagłe przerwanie, ponieważ nawrót depresji lub zaburzeń lękowych może negatywnie wpływać zarówno na zdrowie matki, jak i przebieg ciąży.

Dostępne badania nie wskazują, aby sertralina istotnie zwiększała ryzyko większości wad wrodzonych. Jeżeli lek jest stosowany w końcowym okresie ciąży, u części noworodków mogą wystąpić przemijające objawy adaptacyjne, takie jak zaburzenia oddychania, trudności z karmieniem, drżenia, zmiany napięcia mięśniowego, senność lub zwiększona drażliwość. Opisywano również niewielki wzrost ryzyka przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN), jednak powikłanie to występuje rzadko.

Sertralina przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach i należy do najlepiej przebadanych leków przeciwdepresyjnych stosowanych podczas karmienia piersią. Z tego względu w wielu aktualnych wytycznych jest uznawana za jeden z preferowanych leków z grupy SSRI u kobiet karmiących. Podczas leczenia zaleca się jednak obserwację niemowlęcia pod kątem nadmiernej senności, trudności z karmieniem lub nieprawidłowego przyrostu masy ciała.

Jeżeli kobieta planuje ciążę, jest w ciąży lub karmi piersią, nie powinna samodzielnie odstawiać Zoloftu ani zmieniać dawkowania. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest omówienie dalszego leczenia z lekarzem, który dobierze postępowanie odpowiednie do indywidualnej sytuacji.

Kiedy należy skontaktować się z psychiatrą lub lekarzem prowadzącym?

Z lekarzem psychiatrą należy skontaktować się przede wszystkim, gdy:

• mimo regularnego stosowania leku objawy nie ulegają poprawie lub nasilają się,
• działania niepożądane są na tyle uciążliwe, że utrudniają codzienne funkcjonowanie,
• pojawi się silny niepokój, pobudzenie, bezsenność lub wyraźna zmiana zachowania,
• pojawiły się myśli o zrobieniu sobie krzywdy i/lub odebraniu sobie życia, 
• wystąpiły objawy mogące sugerować zespół serotoninowy, takie jak gorączka, drżenie mięśni, sztywność, pobudzenie lub zaburzenia świadomości,
• wystąpiły drgawki lub inne niepokojące objawy neurologiczne,
• pojawiły się objawy reakcji alergicznej, takie jak obrzęk twarzy, języka lub gardła albo trudności z oddychaniem,
• pacjentka planuje ciążę, jest w ciąży lub karmi piersią.

W przypadku wystąpienia ciężkich objawów, takich jak utrata przytomności, zaburzenia świadomości, nasilone trudności z oddychaniem lub objawy ciężkiej reakcji alergicznej, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną.

Najczęściej zadawane pytania o Zoloft – FAQ