Na przestrzeni ostatnich lat coraz więcej mówi się o tym, że ADHD – syndrom nadpobudliwości psychoruchowej (lub inaczej: zespół hiperkinetyczny) – nie występuje tylko u najmłodszych. Do tej pory diagnozowano ADHD głównie u dzieci, pierwsze objawy pojawiają się bowiem z reguły między 6 a 9 rokiem życia. Jest jednak ogromne grono ludzi dorosłych, którzy także cierpią z powodu nadpobudliwości psychoruchowej. Doświadczane przez nich problemy były zazwyczaj obecne już w pierwszych latach życia, jednak często nie zostały prawidłowo rozpoznane ze względu na przekonanie opiekunów, że to kwestia „lenistwa” czy „nadmiaru dziecięcej energii” – podczas gdy źródłem trudności było i jest ADHD. Diagnoza i wdrożenie skutecznego leczenia są jednak możliwe także w wieku dorosłym.

Czym jest ADHD u dorosłych

Choć wiedza w tym obszarze staje się coraz powszechniejsza, wiele osób w dalszym ciągu nie wie, co to znaczy mieć ADHD. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi lub inaczej zaburzenie hiperkinetyczne (zespół hiperkinetyczny) jest trudnością psychiczną, która oddziałuje zarówno na zachowanie, jak i stan psychiczny Pacjenta. U zdecydowanej większości osób objawy pojawiły się już w dzieciństwie – statystycznie, maksymalnie w wieku 12 lat ujawniają się pierwsze symptomy ADHD.

Rozpoznanie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej może być postawione, gdy u osoby występują:

• zaburzenia koncentracji uwagi,
• nadmierna aktywność (tzw. nadpobudliwość ruchowa),
• impulsywność.

Jak dotychczas wykazano, nadpobudliwość psychoruchowa ma podłoże przede wszystkim genetyczne. Mutacje w obrębie genów, powikłania w okresie ciąży i porodu oraz nieprawidłowości w strukturze i pracy ośrodkowego układu nerwowego to dotychczas wyróżnione czynniki, które wpływają na pojawienie się u danej osoby objawów ADHD. Leczenie u dorosłych (podobnie zresztą, jak u dzieci) daje jednak bardzo dobre, potwierdzone badaniami efekty. Nieleczone ADHD może znacząco utrudnić ukończenie szkoły, znalezienie przyjaciół czy partnera/ki i realizację innych ważnych życiowych aspiracji. Osoba z nadpobudliwością psychoruchową, która zostanie objęta odpowiednim wsparciem, ma jednak dużą szansę przestać odczuwać wszelkie poważniejsze konsekwencje tego zaburzenia.

Objawy ADHD u dorosłych

Wiele osób zastanawia się, jak zdiagnozować ADHD u dorosłego i czy w ogóle jest to możliwe? Gdzie zdiagnozować ADHD? Kto diagnozuje ADHD? Profesjonalny proces diagnostyczny powinien być prowadzony przez psychiatrę specjalizującego się w diagnostyce oraz terapii zaburzeń neurorozwojowych i najlepiej poprzedzony badaniami psychologicznymi.

Aby rozpoznać zespół nadpobudliwości psychoruchowej, objawy muszą występować w różnych sferach życia Pacjenta (czyli na przykład zarówno w relacjach w rodzinie, jak i w pracy) i być źródłem uciążliwego cierpienia dla osoby z podejrzeniem ADHD. Co istotne – symptomy nie mogą wynikać z innych zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe.

Diagnozę ADHD w dorosłości warto rozważyć szczególnie w sytuacji, kiedy osoba doświadcza takich trudności, jak:

• problemy z komunikacją w związku i/lub wychowywaniem dzieci,
• napady złości (niekoniecznie widoczne na zewnątrz),
• skłonność do ryzykownych zachowań i szkodliwego używania substancji psychoaktywnych (w tym papierosów),
• silne wahania nastroju,
• wrażenie, że nie wykorzystuje się w pełni swoich możliwości (nadpobudliwość u dorosłych może objawiać się poprzez częste zmiany miejsca pracy, trudności z ukończeniem studiów mimo inteligencji i umiejętności, złą sytuację finansową, czy zawodową),
• diagnostyka ADHD u dorosłych jest też szczególnie wskazana, jeżeli Pacjent/ka pamięta, że w dzieciństwie miewał/a problemy z nauką i koncentracją i/lub że towarzyszyło jemu/jej bliżej nieokreślone uczucie niepokoju.

Profesjonalną ocenę, czy u Pacjenta rzeczywiście występują te objawy, warto rozpocząć od badań u psychologa-diagnosty specjalizującego się w rozpoznawaniu ADHD u dorosłych. Test psychologiczny umożliwia ocenę funkcjonowania Pacjenta i wykluczenie szeregu innych zaburzeń, z którymi może zostać pomylona nadpobudliwość psychoruchowa.

Odpowiadając na pytanie: jak rozpoznać ADHD u dorosłego, warto również odnieść się do kryteriów zawartych w obecnie obowiązujących klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych, w tym przede wszystkim ICD-11 oraz DSM-5. Poniżej szczegółowo omawiamy zawarte w nich najbardziej charakterystyczne objawy ADHD.

Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych

Konsultacja psychiatryczna

Psychiatra odgrywa kluczową rolę w procesie diagnozowania zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi:

• jako lekarz może postawić oficjalne rozpoznanie ADHD, a następnie wydać adekwatne orzeczenie,
• bazując na wynikach badań psychologicznych oraz szczegółowym wywiadzie klinicznym, dokonuje wszechstronnej oceny funkcjonowania Pacjenta,
• rozpoznaje przyczyny trudności i opracowuje indywidualny plan dalszego postępowania,
• w zależności od potrzeb może zaproponować różnorodne metody leczenia, w tym nowoczesną i bezpieczną farmakoterapię, która często stanowi istotne wsparcie dla psychoterapii.

W efekcie opieka psychiatryczna wykracza poza samą diagnozę – łączy podejście medyczne i psychologiczne, oferując Pacjentowi kompleksową, przemyślaną i bezpieczną ścieżkę prowadzącą do poprawy zdrowia psychicznego.

Wywiad kliniczny i historia życia

Jednym z bardzo istotnych elementów diagnozy ADHD u dorosłych jest szczegółowy wywiad kliniczny. Pozwala on zrozumieć, w jaki sposób objawy wpływają na codzienne życie Pacjenta oraz od jak dawna są obecne. Specjalista w trakcie wywiadu zbiera informacje przede wszystkim o:

• aktualnych trudnościach (takich jak problemy z koncentracją, impulsywnością czy nadpobudliwością),
• przebiegu rozwoju od wczesnych lat życia (ze względu na to, że pierwsze symptomy ADHD zwykle pojawiają się już w dzieciństwie),
• historii edukacyjnej i/lub zawodowej (trudności w nauce, częste zmiany pracy, problemy z organizacją czy utrzymaniem uwagi mogą stanowić ważne wskazówki diagnostyczne),
• relacjach społecznych i funkcjonowaniu w rodzinie,
• sposobach radzenia sobie ze stresem i obowiązkami.

W procesie diagnostycznym często uwzględnia się również perspektywę osób bliskich – rodziców, partnerów lub nauczycieli – którzy mogą dostarczyć dodatkowych obserwacji na temat zachowania Pacjenta w różnych sytuacjach. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie pełniejszego i bardziej obiektywnego obrazu funkcjonowania.

Testy psychologiczne

Baza PsychoMedic zawiera blisko 200 narzędzi diagnostycznych, zatwierdzonych i rekomendowanych przez międzynarodowe towarzystwa. Konkretny zestaw (tak zwana bateria) testów, które zostaną wykorzystane w Twoim przypadku, diagnosta dobierze przy wzięciu pod uwagę między innymi celu diagnozy i rodzaju objawów, jakich doświadczasz. Posługujemy się testami oceniającymi funkcjonowanie w sferze emocjonalnej i poznawczej.

W procesie diagnostyki ADHD wykorzystujemy między innymi:

• kwestionariusz DIVA-5 (nazywany niekiedy „testem na ADHD”),
• test neuropsychologiczny MOXO,
• testy oceniające funkcje poznawcze.

Są to jednak tylko przykładowe narzędzia, którymi dysponujemy. Nigdy nie stawiamy rozpoznania w oparciu o jeden test psychologiczny.

Leczenie ADHD u dorosłych

Aby skutecznie łagodzić objawy ADHD w codziennym życiu, leczenie u dorosłych powinno obejmować zarówno wsparcie ze strony lekarza psychiatry, jak i psychoterapię. Pełne wyleczenie zaburzenia hiperkinetycznego jest niemożliwe: są takie trudności i zaburzenia psychiczne, które ma się do końca życia, a jednym z nich jest właśnie ADHD. Terapia prowadzona przez wykwalifikowanych Specjalistów prowadzi jednak do znaczącego złagodzenia lub wręcz wyeliminowania większości objawów. 

Farmakoterapia

Leczenie ADHD u dorosłych pozwala na szybkie złagodzenie najbardziej dokuczliwych objawów. Psychiatra proponuje Pacjentom z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej bezpieczne metody oddziaływania, które osłabiają najbardziej uciążliwe symptomy zespołu hiperkinetycznego, takie jak nadpobudliwość (tak zwany niepokój psychoruchowy) czy trudności ze skupieniem się na jednej czynności. Metody te są bardzo efektywnym narzędziem w łagodzeniu cierpienia związanego z ADHD – badania wskazują, że ich skuteczność sięga nawet 80%. Odpowiednio dobrane leczenie psychiatryczne sprawia, że łatwiej wywiązywać się z codziennych obowiązków, pracować przez wiele godzin przy komputerze, koncentrować się na zajęciach w szkole lub na uczelni oraz powstrzymywać się od ciągłego wstawania od biurka.

W naszych poradniach każdy lekarz psychiatra aktywnie współpracuje dodatkowo z psychoterapeutą prowadzącym leczenie Pacjenta, co czyni cały proces terapii jeszcze efektywniejszym.  

Psychoterapia

Spotkania z psychoterapeutą są ukierunkowane przede wszystkim na podniesienie samooceny – często poważnie nadwątlonej przez nadmierną samokrytykę (na przykład wyrzucanie sobie braku kontroli nad własnym zachowaniem), czy brak akceptacji ze strony otoczenia. Terapia w znacznym stopniu pozwala także na:

• lepsze zrozumienie własnych trudności,
• nauczenie się, jak skutecznie radzić sobie z takimi objawami, jak nadpobudliwość czy impulsywność,
• przepracowanie trudnych doświadczeń z przeszłości (na przykład problemów w pracy, prześladowania przez rówieśników w szkole), które często były udziałem osób ze zdiagnozowanym ADHD we wcześniejszych latach i które potrafią dodatkowo wpływać na teraźniejszość.  

Wiemy również, że dla rodziny, partnera, czy przyjaciół może być trudne życie z osobą, u której rozpoznano ADHD u dorosłych. Test kontroli nad własnymi emocjami czy sprawdzian cierpliwości przechodzą nie tylko sami Pacjenci, ale i ich najbliżsi. Dlatego nasi Specjaliści chętnie współpracują również z rodzinami Pacjentów – oferujemy spotkania psychoedukacyjne, w trakcie których pomagamy bliskim zrozumieć, czym jest ADHD i jak wspierać bliską osobę zmagającą się z nadpobudliwością psychoruchową.  

Jak wygląda terapia ADHD

Terapia ADHD opiera się na indywidualnie dobranym podejściu, które łączy różne metody wsparcia. Najczęściej obejmuje psychoterapię (szczególnie poznawczo-behawioralną, CBT), która pomaga w rozwijaniu umiejętności organizacji, regulacji emocji i radzenia sobie z impulsywnością. W wielu przypadkach istotnym elementem jest także farmakoterapia, wspierająca koncentrację i kontrolę objawów. Uzupełniająco stosuje się psychoedukację oraz praktyczne strategie dostosowane do codziennego funkcjonowania, dzięki czemu terapia pomaga skuteczniej radzić sobie z wyzwaniami i poprawia jakość życia.

ADHD u dorosłych – skutki braku leczenia

Nieleczone ADHD u dorosłych może prowadzić do narastających trudności w wielu obszarach życia. Często wiąże się między innymi z:

• problemami w pracy, takimi jak brak organizacji, odkładanie zadań czy trudność z utrzymaniem uwagi, co może wpływać na stabilność zawodową,
• trudnościami w relacjach – pojawiają się nieporozumienia wynikające z impulsywności lub zapominania,
• większym ryzykiem pogorszenia nastroju, przewlekłego stresu czy wypalenia,
• obniżeniem jakości życia,
• mniejszą zdolnością do osiągania osobistych oraz zawodowych celów,
• poczuciem przeciążenia i obniżoną samooceną,
• większą podatnością na rozwój stanów depresyjnych i zaburzeń lękowych. Warto podkreślić, że zależność ta ma zwykle charakter dwukierunkowy – objawy ADHD mogą nasilać lęk i obniżony nastrój, a jednocześnie problemy emocjonalne mogą dodatkowo pogarszać zdolność koncentracji i regulacji zachowania.

Zespół Specjalistów ADHD w PsychoMedic

PsychoMedic – rekomendowana poradnia ADHD – od lat specjalizuje się w diagnozowaniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. W przypadku osób dorosłych proces rozpoznania opiera się na obowiązujących, międzynarodowych wytycznych i obejmuje zarówno rzetelne badania psychometryczne, jak i konsultacje ze Specjalistami posiadającymi odpowiednie doświadczenie. Współdziałanie psychologa, psychiatry oraz psychoterapeuty, umożliwia całościowe spojrzenie na trudności Pacjenta oraz dobranie najlepiej dopasowanych form pomocy – od psychoterapii po leczenie farmakologiczne.

Jak umówić diagnozę ADHD w Warszawie

Jeśli zastanawiasz się nad diagnozą lub podjęciem leczenia, klinika PsychoMedic zapewnia profesjonalną opiekę oraz wsparcie na każdym etapie, zawsze z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb. Nasi Specjaliści doskonale wiedzą nie tylko jak prawidłowo rozpoznać ADHD u dorosłych, ale także jak udzielać w tym zakresie fachowego wsparcia. Poradnie PsychoMedic znajdują się we wszystkich największych dzielnicach Warszawy. Dodatkowo oferujemy wygodne wizyty w formule online. Aby umówić się na pierwszą konsultację, skorzystaj z fioletowej wyszukiwarki Specjalistów na naszej stronie internetowej lub zadzwoń pod numer: 736 36 36 36.